اخبار

▼ حرف روز یکشنبه 16 فروردین 1405

  نقش حیاتی کریدورها در آینده اقتصاد ایران

کریدورهای ترانزیتی امروزه به عنوان شریان‌های حیاتی اقتصاد جهانی شناخته می‌شوند که می‌توانند نقش تعیین‌کننده‌ای در کاهش تنش‌های ژئوپلیتیک ایفا کنند. توسعه این مسیرها با افزایش «وابستگی متقابل» میان کشورها، هزینه بروز جنگ را به شدت بالا می‌برد و عملاً طرفین درگیر را از تصمیم به درگیری باز می‌دارد. در نظم نوین جهانی که کانون قدرت به سمت آسیا حرکت کرده، تقویت جایگاه ترابری ایران نه‌تنها یک ضرورت اقتصادی، بلکه بخشی از سیاست‌های کلان امنیت ملی و اقتصاد مقاومتی است.منطق پشت مهار جنگ از طریق کریدورها ساده اما قدرتمند است: هرچه میزان وابستگی اقتصادی و اجتماعی کشورها به یکدیگر بیشتر شود، احتمال بروز درگیری کاهش می‌یابد. وقتی کشورهای مختلف در یک مسیر ترانزیتی مشترک قرار می‌گیرند، منافع اقتصادی آن‌ها به هم گره می‌خورد. در چنین شرایطی، مسدود کردن مسیر یا ایجاد تنش، منافع همه طرف‌ها را نابود می‌کند. بنابراین، کشورها تمایل بیشتری به حفظ ثبات و ادامه همکاری خواهند داشت.وجود ظرفیت‌های عظیم، وضعیت فعلی ایران در حوزه ترانزیت مطلوب نیست. سه چالش اصلی در این ارتباط عبارت اند از: کمبود زیرساخت‌ها، نحوه بهره‌برداری ضعیف از ظرفیت‌های موجود، و غفلت از رویکرد «دریامحور».یکی از دردناک‌آورترین مشکلات، زمان توقف کالا در مرزهاست. اگرچه گمرک میانگین حدود یک هفته را اعلام کرده، اما در عمل برخی موارد به سه هفته می‌رسد. این در حالی است که هدف‌گذاری اسناد بالادستی، کاهش این زمان به دو ساعت است. افت شدید رتبه ایران در شاخص عملکرد لجستیکی (LPI) از رتبه ۷۰ به حدود ۱۳۰، نشان‌دهنده فاصله گرفتن از استانداردهای جهانی است.ضمناً نگاه حداقلی به ترانزیت (صرفاً عبور کالا و کسب درآمد مستقیم) هم کافی نیست. رویکرد راهبردی باید بر «خلق ارزش افزوده» متمرکز باشد. مثلاً چوب وارداتی از روسیه می‌تواند در صنایع مبلمان ایران پردازش شده و با ارزش افزوده بالاتر صادر شود. این تغییر پارادایم می‌تواند اشتغال‌زایی و رشد صنعتی را در کشور تسریع بخشد.نکته حائز اهمیت دیگر، سهم بالای هزینه حمل‌ونقل در قیمت تمام‌شده کالا در ایران است. در حالی که این رقم در جهان بین ۵ تا ۱۰ درصد تولید ناخالص داخلی است، در ایران تقریباً دو برابر است و در برخی کالاها تا ۳۰ درصد قیمت نهایی را تشکیل می‌دهد. این ناکارآمدی مستقیماً بر تورم و معیشت مردم اثر می‌گذارد.در مجموع توسعه کریدورها یک رقابت جدی است؛ اگر ایران عملکرد مناسبی نداشته باشد، جریان بار متوقف نمی‌شود، بلکه مسیر خود را از سایر کشورها دنبال می‌کند. تشکیل «ستاد ملی گذر» و اجرای سند ملی ترانزیت، امیدوارکننده‌ترین اقدامات اخیر برای برون‌رفت از این بن‌بست است. تحقق این اهداف نیازمند هماهنگی حداکثری میان دستگاه‌های اجرایی، اصلاح فرآیندهای گمرکی و استفاده از فناوری‌های هوشمند است تا ایران بتواند از موقعیت «قلب دنیا» به عنوان عاملی برای صلح و رفاه جهانی بهره‌مند شود.(علی محمدی)